Rękojmia przy zakupie samochodu – co zrobić, gdy auto ma wadę?

Kupno samochodu bardzo często wygląda podobnie: oględziny, jazda próbna, podpisanie umowy, odbiór auta i przekonanie, że temat jest zamknięty. Problem zaczyna się wtedy, gdy po kilku dniach albo tygodniach pojawiają się usterki. Samochód zaczyna szarpać, zapalają się kontrolki, silnik pracuje nierówno, skrzynia biegów działa nieprawidłowo albo pojazd w ogóle przestaje nadawać się do normalnej jazdy.

W takiej sytuacji wielu kupujących słyszy od sprzedawcy dokładnie to samo: „to auto używane”, „stan techniczny był znany”, „zwrotów nie ma”. To właśnie w tym momencie pojawia się kluczowe pytanie: czy kupujący może skorzystać z rękojmi i jak powinien działać, żeby nie osłabić swojej pozycji już na starcie?

Ten artykuł porządkuje podstawowe zasady odpowiedzialności za wady samochodu, pokazuje najczęstsze błędy kupujących i sprzedawców oraz wyjaśnia, kiedy możliwa jest naprawa, obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy.

Czym jest rękojmia przy zakupie samochodu?

W praktyce słowo „rękojmia” bywa używane niemal w każdej sprawie dotyczącej wad auta. Z prawnego punktu widzenia trzeba jednak rozróżnić kilka sytuacji. Jeżeli samochód kupuje konsument od przedsiębiorcy, stosuje się przede wszystkim przepisy ustawy o prawach konsumenta dotyczące braku zgodności towaru z umową, a nie klasyczne przepisy Kodeksu cywilnego o rękojmi. Natomiast przy sprzedaży między osobami prywatnymi albo między przedsiębiorcami co do zasady nadal stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o rękojmi. To rozróżnienie ma realne znaczenie, bo wpływa na terminy, kolejność roszczeń i strategię działania

Najprościej mówiąc, odpowiedzialność za wady pojazdu dotyczy sytuacji, w której sprzedany samochód nie ma właściwości, których kupujący mógł rozsądnie oczekiwać zgodnie z umową, przeznaczeniem pojazdu albo zapewnieniami sprzedawcy. W Kodeksie cywilnym wada oznacza niezgodność rzeczy z umową. W ustawie konsumenckiej podobna logika została opisana jako brak zgodności towaru z umową, obejmujący m.in. opis, jakość, kompletność, funkcjonalność czy typowe cechy, których konsument może rozsądnie oczekiwać.

Kiedy wada samochodu daje podstawę do roszczeń?

Nie każda awaria automatycznie oznacza skuteczne roszczenie wobec sprzedawcy. Kluczowe jest wykazanie, na czym polega wada, jakie ma znaczenie dla wartości lub użyteczności auta oraz czy istniała już w chwili sprzedaży albo wynikała z przyczyny tkwiącej w pojeździe w tym momencie. W reżimie kodeksowym sprzedawca odpowiada za wady istniejące w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego lub wynikające z przyczyny tkwiącej w rzeczy w tej samej chwili. W sprzedaży konsumenckiej przedsiębiorca odpowiada za brak zgodności istniejący przy dostarczeniu i ujawniony w ciągu dwóch lat od tej chwili, a ustawa wprowadza domniemanie istnienia braku zgodności, jeśli ujawnił się w tym okresie.

To oznacza, że w sporze nie wystarczy samo przekonanie kupującego, że „auto jest wadliwe”. Trzeba jeszcze możliwie dobrze pokazać, skąd wynika problem i dlaczego nie jest to jedynie zwykłe, akceptowalne zużycie eksploatacyjne.

Zakup od przedsiębiorcy a zakup od osoby prywatnej

To jeden z najważniejszych punktów całego sporu.

Jeżeli auto zostało kupione od przedsiębiorcy przez konsumenta, zastosowanie ma ustawa o prawach konsumenta. W takim układzie punktem wyjścia jest co do zasady żądanie naprawy albo wymiany. Dopiero w określonych przypadkach kupujący może przejść do obniżenia ceny albo odstąpienia od umowy, na przykład gdy przedsiębiorca odmawia doprowadzenia auta do zgodności z umową, nie robi tego w rozsądnym czasie, wada nadal występuje albo brak zgodności jest na tyle istotny, że uzasadnia od razu dalej idące roszczenie. Ustawa dodaje też, że przy odstąpieniu od umowy domniemywa się istotność braku zgodności.

Jeżeli natomiast sprzedaż odbyła się między osobami prywatnymi albo poza reżimem konsumenckim, co do zasady stosuje się Kodeks cywilny. Tam kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności wymieni rzecz wadliwą albo usunie wadę. Kodeks wskazuje także, że kupujący nie może odstąpić od umowy, jeśli wada jest nieistotna.

Jakie uprawnienia może mieć kupujący?

W zależności od rodzaju transakcji i okoliczności sprawy najczęściej w grę wchodzą trzy podstawowe kierunki działania.

1. Naprawa albo wymiana

W sprzedaży konsumenckiej to zwykle pierwszy etap. Jeżeli samochód jest niezgodny z umową, konsument może żądać naprawy albo wymiany, a przedsiębiorca ma obowiązek doprowadzić towar do zgodności z umową w rozsądnym czasie i bez nadmiernych niedogodności. Koszty tych działań obciążają przedsiębiorcę.

2. Obniżenie ceny

Obniżenie ceny jest w praktyce bardzo częstym rozwiązaniem przy sporach dotyczących aut używanych. Kupujący zachowuje samochód, ale domaga się rekompensaty odpowiadającej obniżonej wartości pojazdu z wadą. Zarówno ustawa konsumencka, jak i Kodeks cywilny odwołują się do proporcji między wartością rzeczy wadliwej i niewadliwej, a nie wyłącznie do prostego rachunku z warsztatu. Właśnie dlatego w wielu sprawach przydatna bywa opinia rzeczoznawcy.

3. Odstąpienie od umowy

Odstąpienie od umowy w praktyce oznacza zwrot samochodu i zwrot ceny. To najdalej idące roszczenie i zwykle koncentruje się wokół pytania, czy wada jest istotna. W reżimie konsumenckim ustawa wprost stanowi, że konsument nie może odstąpić od umowy, jeśli brak zgodności jest nieistotny, ale jednocześnie wprowadza domniemanie, że brak zgodności jest istotny. W kodeksowej rękojmi również wada nieistotna zamyka drogę do odstąpienia.

Co zrobić od razu po wykryciu wady auta?

To moment, w którym najłatwiej popełnić błąd. Dlatego warto działać w określonej kolejności.

Najpierw trzeba zabezpieczyć dowody. Dobrze sprawdzają się zdjęcia, nagrania, komunikaty błędów, stan licznika, data ujawnienia usterki, ogłoszenie sprzedaży, umowa, faktura i korespondencja ze sprzedawcą.

Następnie warto uzyskać wstępną diagnozę, najlepiej w formie pisemnej. Im precyzyjniej opisuje ona usterkę i możliwe źródło problemu, tym łatwiej później wykazać, że nie chodzi wyłącznie o normalne zużycie eksploatacyjne.

Dopiero później należy sformułować reklamację albo roszczenie na piśmie. W takim piśmie trzeba opisać wadę, wskazać datę zakupu i datę ujawnienia problemu oraz wyraźnie napisać, czego kupujący żąda: naprawy, wymiany, obniżenia ceny albo odstąpienia od umowy.

W sprawach bardziej kosztownych bardzo często rozsądne jest także uzyskanie opinii rzeczoznawcy, zwłaszcza gdy wada dotyczy silnika, skrzyni biegów, poważnych napraw blacharskich albo wcześniejszych uszkodzeń powypadkowych.

Najczęstszy błąd kupujących: szybka naprawa bez dokumentacji

Wielu nabywców popełnia ten sam błąd: po ujawnieniu usterki od razu naprawiają auto na własną rękę, bez wcześniejszego zgłoszenia sprawy sprzedawcy, bez zdjęć, bez diagnozy wejściowej i bez zabezpieczenia uszkodzonych części. Z perspektywy procesu dowodowego to często bardzo niekorzystny ruch.

Po kilku tygodniach zostaje tylko rachunek z warsztatu, a w sporze pojawia się podstawowe pytanie: co dokładnie było wadą w chwili sprzedaży, a co jest skutkiem dalszej eksploatacji, innych napraw albo zwykłego zużycia? Im lepiej kupujący udokumentuje stan auta na początku, tym większa szansa na skuteczne dochodzenie roszczeń.

Czy zapis „stan techniczny znany” zamyka sprawę?

Nie zawsze.

Sam fakt, że w umowie pojawia się ogólny zapis o znajomości stanu technicznego pojazdu, nie rozwiązuje automatycznie całego sporu. W kodeksowej rękojmi znaczenie ma między innymi to, czy kupujący rzeczywiście wiedział o konkretnej wadzie w chwili zawarcia umowy. Kodeks cywilny przewiduje, że sprzedawca jest zwolniony od odpowiedzialności, jeżeli kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy. W sprzedaży konsumenckiej przedsiębiorca może uwolnić się od odpowiedzialności za konkretną cechę odbiegającą od wymogów zgodności tylko wtedy, gdy konsument został o tym wyraźnie poinformowany najpóźniej przy zawarciu umowy i wyraźnie oraz odrębnie to zaakceptował.

W praktyce oznacza to, że ogólnikowe sformułowania nie zawsze wystarczą. Każdą sprawę trzeba oceniać przez pryzmat treści umowy, rzeczywistej wiedzy kupującego oraz charakteru samej wady.

Czy przy aucie używanym sprzedawca zawsze odpowiada?

Też nie.

To, że samochód jest używany, nie oznacza automatycznie braku odpowiedzialności. Z drugiej strony nie każda awaria w kilku- czy kilkunastoletnim pojeździe będzie podstawą roszczenia. Właśnie dlatego tak ważne jest odróżnienie normalnego zużycia eksploatacyjnego od wady, która przekracza typowe ryzyko związane z zakupem używanego auta.

Dodatkowo w transakcjach niekonsumenckich strony mogą odpowiedzialność z tytułu rękojmi rozszerzyć, ograniczyć albo wyłączyć. Jeżeli jednak sprzedawca podstępnie zataił wadę, takie wyłączenie lub ograniczenie jest bezskuteczne.

Jakie terminy mają znaczenie?

Przy sprzedaży konsumenckiej przedsiębiorca odpowiada za brak zgodności ujawniony w ciągu dwóch lat od dostarczenia towaru. Przy rękojmi kodeksowej sprzedawca odpowiada, jeśli wada fizyczna została stwierdzona przed upływem dwóch lat od wydania rzeczy, a roszczenie o usunięcie wady lub wymianę przedawnia się co do zasady z upływem roku od stwierdzenia wady. W terminach tych kupujący może również złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy.

Szczególną ostrożność trzeba zachować przy sprzedaży między przedsiębiorcami. W takim przypadku kupujący może utracić uprawnienia z rękojmi, jeżeli nie zbada rzeczy w odpowiednim czasie i nie zawiadomi sprzedawcy o wadzie niezwłocznie, a gdy wada ujawni się później — niezwłocznie po jej stwierdzeniu.

Najważniejsze zasady w jednym miejscu

W sporach o wadliwy samochód najczęściej decydują trzy rzeczy.

Po pierwsze, trzeba prawidłowo ustalić podstawę prawną sprawy: zakup konsumencki, sprzedaż prywatna czy relacja między przedsiębiorcami.

Po drugie, trzeba zabezpieczyć dowody stanu pojazdu i czasu powstania wady.

Po trzecie, trzeba dobrze dobrać roszczenie. Nie w każdej sprawie najlepszym rozwiązaniem będzie odstąpienie od umowy. Czasami rozsądniejsze i łatwiejsze do obrony okaże się obniżenie ceny, a w innych przypadkach naprawa lub wymiana.

Podsumowanie

Rękojmia przy zakupie samochodu to temat, w którym bardzo łatwo popełnić błąd już na początku sprawy. Tymczasem od pierwszych działań kupującego zależy później bardzo wiele: możliwość wykazania wady, ocena jej istotności, wybór roszczenia i realna szansa na odzyskanie pieniędzy albo skuteczną naprawę problemu.

Jeżeli po zakupie auta ujawniła się wada, nie warto działać chaotycznie. Najpierw dowody, potem diagnoza, następnie precyzyjne zgłoszenie roszczenia i dopiero dalej decyzja, czy sprawa zmierza do naprawy, obniżenia ceny czy odstąpienia od umowy.

Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej o sporach dotyczących wad pojazdów, zobacz również materiał wideo na naszym kanale YouTube oraz pozostałe publikacje kancelarii poświęcone rękojmi, gwarancji i odpowiedzialności sprzedawcy przy sprzedaży samochodu.