Pojazdy autonomiczne to nie science-fiction – to technologia, którą prawo w Unii Europejskiej i Polsce coraz konkretniej „wpuszcza” na drogi. Wyjaśniamy prostym językiem, czym są „autonomiczne auta”, jakie akty prawne już dziś obowiązują, co się wkrótce zmieni oraz jakie wsparcie prawne zapewnia nasza Kancelaria podmiotom z branży AD/ADAS.

Co to jest pojazd autonomiczny (i czym różni się od „autopilota”)

W największym skrócie: pojazd autonomiczny wykorzystuje zespół czujników (kamera, lidar, radar), mapy oraz oprogramowanie, które w określonych warunkach samodzielnie prowadzi samochód. Międzynarodowa norma SAE J3016 wyróżnia 6 poziomów automatyzacji (0–5) – od pełnego prowadzenia przez człowieka do pełnej autonomii. W praktyce na rynku konsumenckim dominują funkcje poziomu 2 (asysty kierowcy), a prawdziwe „ADS” (Automated Driving System) zaczyna się od poziomu 3 wzwyż.

W Polsce definicję „pojazdu autonomicznego” zawiera Prawo o ruchu drogowym – to pojazd, którego systemy sprawują kontrolę nad ruchem i pozwalają jechać bez ingerencji kierującego, który jednak może w każdej chwili przejąć kontrolę.

Ramy prawne pojazdu autonomicznego w UE: fundamenty, które torują drogę

General Safety Regulation (GSR) – bezpieczeństwo i „most” do pojazdów autonomicznych

Rozporządzenie (UE) 2019/2144 (GSR) nałożyło na nowe typy pojazdów obowiązek wyposażenia w szereg systemów (ISA, AEB, DDAW, ADDW, EDR – tzw. „czarna skrzynka”). Od 7 lipca 2024 r. większość z nich musi być już w wszystkich nowo rejestrowanych pojazdach, a pozostałe wchodzą etapami do 2029 r.. To podstawa do dalszej homologacji funkcji automatycznych.

Przykład: Event Data Recorder (EDR) jest obowiązkowy dla nowych typów aut od 6.07.2022, a dla wszystkich nowo rejestrowanych – od 7.07.2024. Dla ciężarówek doprecyzowano wymagania aktem z 2.10.2024 r.

Homologacja systemów w pełni zautomatyzowanych (ADS) pojazdów autonomicznych

Od 2022 r. obowiązuje rozporządzenie wykonawcze 2022/1426, które określa procedury i specyfikacje techniczne dla typu-aprobaty systemu ADS w pojazdach w pełni zautomatyzowanych – w tym wymagania dot. safety case, walidacji scenariuszy i raportowania danych z eksploatacji.

UNECE WP.29: ALKS, cyberbezpieczeństwo i aktualizacje OTA – pojazdy autonomiczne

Prawo unijne opiera się także na regulacjach ONZ (UNECE):

• R157 (ALKS) – automatyczna jazda w pasie ruchu; w 2022 r. podniesiono dopuszczalną prędkość do 130 km/h przy spełnieniu warunków.
• R155 (CSMS) – cyberbezpieczeństwo i system zarządzania bezpieczeństwem cybernetycznym w całym cyklu życia.
• R156 (SUMS) – zarządzanie aktualizacjami oprogramowania (w tym OTA).

AI Act – klamra dla systemów AI w pojazdach autonomicznych

Rozporządzenie (UE) 2024/1689 (AI Act) obejmuje m.in. wysokiego ryzyka systemy AI będące elementem bezpieczeństwa produktów (w tym motoryzacyjnych). Kluczowe daty:

• 2 lutego 2025 r. – zaczynają obowiązywać zakazy (unacceptable risk) i przepisy ogólne,
• 2 sierpnia 2025 r. – działają struktury nadzorcze i kary; obowiązki dla GPAI (modele ogólnego przeznaczenia),
• 2 sierpnia 2026 r. – zasadniczy termin stosowania;
• 2 sierpnia 2027 r. – stosowanie art. 6(1) (klasyfikacja high-risk) i powiązanych obowiązków;
• wybrane integracje sektorowe (np. z GSR 2019/2144) są przewidziane w samym akcie.

Odpowiedzialność za produkt pojazdu autonomicznego – nowe zasady w UE

Nowa Dyrektywa 2024/2853 zastąpiła starą dyrektywę o odpowiedzialności za produkt (85/374/EWG), rozszerzając reżim na produkty cyfrowe i oprogramowanie (w tym AI). Państwa członkowskie mają czas na implementację do grudnia 2026 r. (terminy wynikają z dyrektywy). Dla branży AV oznacza to ułatwiony dochód roszczeń za szkody spowodowane wadą produktu (także software).

https://www.wadypojazdu.pl/ – Pojazdy autonomiczne mogą mieć wady? Czy technologia jest zawsze niezawodna?

Co obowiązuje (i co się zmieni) w Polsce – pojazdy autonomiczne

Stan prawny dziś

• Prawo o ruchu drogowym (art. 65k–65n) od 2018 r. dopuszcza prowadzenie prac badawczych z pojazdami autonomicznymi na drogach publicznych, po uzyskaniu zezwolenia i spełnieniu wymogów bezpieczeństwa; w pojeździe podczas testów musi być osoba z uprawnieniami gotowa przejąć kontrolę. Istnieją też formularze sprawozdań z testów (rozporządzenie MI z 17.10.2018 r.).
• W praktyce przepisy są restrykcyjne i bywały barierą dla testów – co podnoszono w analizach i praktyce (m.in. wymogi formalne, możliwość sprzeciwów). Mimo to w 2023 r. Łukasiewicz–PIMOT przeprowadził pierwsze testy na drogach publicznych

Planowane zmiany (2025 →)

Rząd w czerwcu 2025 r. przyjął projekt nowelizacji ułatwiającej testy na drogach publicznych – m.in. wymóg testów torowych „na wejściu”, ubezpieczenie OC na czas prób, reżim odpowiedzialności oraz „profesjonalna rejestracja” pojazdów testowych. Celem jest realne otwarcie dróg dla testów (po spełnieniu rygorów). Śledzimy legislację na bieżąco.

Gdzie styka się technika i prawo: typowe „hot-spoty” compliance pojazdy autonomiczne

Homologacja/typ-aprobata ADS: dokumentacja bezpieczeństwa (safety concept), scenariusze, walidacja, zarządzanie ryzykiem, raporty „in-use data” – wg 2022/1426.

Cyberbezpieczeństwo i aktualizacje: CSMS (R155) i SUMS/OTA (R156) – obowiązkowe w cyklu życia pojazdu.

EDR/DSSAD: rejestracja zdarzeń, rozróżnienie trybów jazdy ręcznej/automatycznej; w ALKS – DSSAD.

Dane osobowe i prywatność: przetwarzanie obrazu/tablic, telematyka, biometria (monitoring kierowcy) – RODO i ePrivacy.

Odpowiedzialność cywilna/karna: nowa PLD 2024/2853 + krajowe zasady odpowiedzialności (kierujący, operator testów, producent, dostawca software).

Jak możemy pomóc Twojej organizacji we wdrożeniu pojazdów autonomicznych?

1. Wejście na rynek UE

• Mapowanie wymogów GSR + 2022/1426 + UNECE pod Twój przypadek użycia (geo-fencing, ODD, ALKS/parkowanie itd.).
• Strategia homologacyjna i plan badań (tor → droga publiczna).

2. Testy w Polsce – end-to-end

• Analiza ryzyka i wzory wniosków o zezwolenie (art. 65l), kontakt z organami (zarządca drogi, wojewoda, GDDKiA).
• Polisy OC testów, procedury bezpieczeństwa, raporty z prac badawczych.

3. Cyber i OTA

• CSMS/SUMS: polityki, umowy dostawcze (flow-down), audyty, gotowość do certyfikacji wg R155/R156.

4. Dane i prywatność w pojeździe

• DPIA/oceny ryzyka RODO, anonimizacja wideo, retencja EDR/DSSAD, transgraniczne transfery danych.

5. Odpowiedzialność i spory

• Matryce odpowiedzialności (producent ↔ integrator ↔ operator), klauzule regresowe, przygotowanie do PLD 2024/2853.

6. Kontrakty i IP

• Licencje na mapy HD/SDK, SLA dla OTA, escrow modeli AI, ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa.

7. AI Act – „gap assessment”

• Klasyfikacja (high-risk), dokumentacja, governance, przygotowanie do terminów 2025–2027

Planujesz pilotaż, homologację ADS w UE albo rozbudujesz flotę o funkcje automatyczne? Porozmawiaj z nami. Przygotujemy mapę wymogów, poprowadzimy procedury testowe w Polsce i zapewnimy compliance „end-to-end” – od cyber i danych po odpowiedzialność produktową.