Kupujący zapoznał się ze stanem technicznym pojazdu – czy taki zapis wyłącza rękojmię?

Kupujący zapoznał się ze stanem technicznym pojazdu – czy taki zapis wyłącza rękojmię?

Kupno samochodu używanego bardzo często kończy się podpisaniem umowy, w której pojawia się pozornie niewinny zapis: „kupujący zapoznał się ze stanem technicznym pojazdu”. Sprzedawcy traktują go czasem jak uniwersalną tarczę przed odpowiedzialnością. Gdy po kilku tygodniach albo miesiącach ujawnia się poważna wada auta, pada argument: „przecież podpisał Pan, że znał Pan stan techniczny samochodu”.

Tylko czy taki zapis rzeczywiście oznacza, że kupujący traci prawo do roszczeń? Czy samo podpisanie umowy zamyka drogę do rękojmi? I czy sprzedawca może powołać się na ogólne oświadczenie kupującego, gdy wada była ukryta, poważna albo niemożliwa do wykrycia podczas zwykłych oględzin?

Odpowiedź brzmi: najczęściej nie. Sam zapis, że kupujący zapoznał się ze stanem technicznym pojazdu, nie oznacza automatycznie wyłączenia rękojmi i nie dowodzi jeszcze, że kupujący wiedział o konkretnej wadzie.

Co oznacza zapis „kupujący zapoznał się ze stanem technicznym pojazdu”?

Taki zapis pojawia się w wielu wzorach umów sprzedaży samochodu. Czasem jest wpisany jako osobny punkt, czasem znajduje się przy oświadczeniach stron, a czasem trafia nawet na fakturę albo dokument wydania pojazdu.

W praktyce oznacza on zazwyczaj tylko tyle, że kupujący:

• obejrzał samochód przed zakupem,
• miał możliwość przeprowadzenia podstawowych oględzin,
• mógł odbyć jazdę próbną,
• zaakceptował stan pojazdu w takim zakresie, w jakim był on widoczny albo ujawniony przez sprzedawcę.

Nie jest to jednak to samo, co świadoma zgoda na każdą wadę samochodu. Zwłaszcza na taką, która była ukryta, wymagała specjalistycznej diagnostyki albo ujawniła się dopiero po pewnym czasie.

Innymi słowy: trzeba zawsze zapytać, z jakim konkretnie stanem technicznym kupujący się zapoznał.

Czy znał rzeczywisty stan pojazdu? Czy wiedział o konkretnej wadzie? Czy sprzedawca ujawnił mu wcześniejsze uszkodzenia? Czy kupujący miał możliwość wykrycia problemu bez rozbierania auta, podłączania specjalistycznego sprzętu albo korzystania z opinii rzeczoznawcy?

To właśnie te pytania mają kluczowe znaczenie w sporze o rękojmię za samochód używany.

Czy taki zapis wyłącza rękojmię?

Co do zasady nie. Ogólne oświadczenie, że kupujący zapoznał się ze stanem technicznym pojazdu, nie jest automatycznym wyłączeniem rękojmi.

W sprawach dotyczących sprzedaży samochodów używanych często dochodzi do nieporozumienia. Sprzedawca zakłada, że skoro kupujący podpisał umowę i potwierdził znajomość stanu auta, to później nie może już zgłaszać żadnych roszczeń. Tymczasem przepisy wymagają czegoś więcej.

Sprzedawca może być zwolniony z odpowiedzialności z tytułu rękojmi wtedy, gdy kupujący wiedział o konkretnej wadzie w chwili zawarcia umowy. Nie wystarczy, że mógł coś zauważyć. Nie wystarczy, że powinien był być bardziej ostrożny. Nie wystarczy też ogólne stwierdzenie, że zna stan techniczny pojazdu.

Liczy się realna wiedza o określonej wadzie.

Przykład: czym innym jest sytuacja, w której sprzedawca wpisuje do umowy, że „kupujący zapoznał się ze stanem technicznym pojazdu”, a czym innym sytuacja, w której w umowie wprost wskazano: „kupujący został poinformowany o uszkodzeniu skrzyni biegów, nierównej pracy silnika i wcześniejszej szkodzie całkowitej”.

To drugie może mieć realne znaczenie dowodowe. To pierwsze często będzie zbyt ogólne.

Kupujący wiedział o wadzie – co to właściwie znaczy?

Wiedza kupującego o wadzie nie może być domniemana tylko dlatego, że obejrzał samochód. Trzeba ustalić, czy kupujący rzeczywiście znał konkretny problem.

Przy rękojmi za wady samochodu ważne jest rozróżnienie między trzema sytuacjami:

1. Wada była widoczna przy zwykłych oględzinach

Jeżeli wada była oczywista, łatwa do zauważenia i kupujący rzeczywiście ją widział, sprzedawca może mieć argument, że kupujący znał stan pojazdu. Przykładem może być widoczne pęknięcie szyby, uszkodzony zderzak, brak elementu wyposażenia albo wyraźna korozja widoczna na pierwszy rzut oka.

2. Wada była ukryta

Inaczej wygląda sytuacja, gdy problem nie był możliwy do wykrycia podczas zwykłych oględzin. Dotyczy to zwłaszcza usterek silnika, skrzyni biegów, układu elektronicznego, historii powypadkowej, ingerencji w licznik albo napraw wykonanych w sposób maskujący rzeczywisty stan auta.

Wtedy sam zapis, że kupujący zapoznał się ze stanem technicznym pojazdu, nie powinien zamykać drogi do roszczeń.

3. Sprzedawca zapewniał, że auto jest sprawne

Jeszcze inaczej należy oceniać sprawę, gdy sprzedawca zapewniał, że samochód jest bezwypadkowy, sprawny, gotowy do jazdy, bez wkładu finansowego albo w bardzo dobrym stanie technicznym. Jeżeli później okazuje się, że te zapewnienia były nieprawdziwe, ogólny zapis z umowy nie musi chronić sprzedawcy.

W sporach o samochody używane ogromne znaczenie mają więc nie tylko postanowienia umowy, ale także ogłoszenie, wiadomości, rozmowy, dokumenty, zdjęcia, faktury i cały przebieg sprzedaży.

Przykłady wad, których zwykły zapis w umowie najczęściej nie obejmuje

W praktyce najwięcej sporów dotyczy wad, których kupujący nie mógł realnie wykryć przy zwykłym obejrzeniu samochodu na parkingu. Do takich problemów mogą należeć między innymi:

• cofnięty licznik,
• wcześniejsza poważna szkoda powypadkowa,
• aktywowane i niewymienione poduszki powietrzne,
• ukryte naprawy konstrukcyjne,
• spawane elementy nośne,
• poważna wada silnika,
• wada automatycznej skrzyni biegów,
• ukryte problemy z elektroniką,
• zamaskowane wycieki,
• nieprawidłowo wykonane naprawy blacharsko-lakiernicze,
• brak elementów systemów bezpieczeństwa,
• usterki ujawniające się dopiero po rozgrzaniu silnika albo dłuższej jeździe.

W takich przypadkach sprzedawca nie powinien automatycznie zakładać, że jedno zdanie w umowie rozwiązuje problem. Kluczowe jest to, czy kupujący wiedział o konkretnej wadzie, czy wada była ujawniona oraz czy można było ją stwierdzić przy normalnych oględzinach.

Czy rękojmię można wyłączyć w umowie sprzedaży samochodu?

W sprzedaży między osobami prywatnymi strony mogą co do zasady ograniczyć albo wyłączyć odpowiedzialność z tytułu rękojmi. Tyle że takie wyłączenie powinno być jasne, wyraźne i niebudzące wątpliwości.

Nie powinno się go domniemywać z samego zdania, że kupujący zna stan techniczny pojazdu.

Jeżeli strony rzeczywiście chcą wyłączyć rękojmię, w umowie powinien pojawić się wyraźny zapis dotyczący rękojmi, a nie tylko ogólne oświadczenie o zapoznaniu się ze stanem technicznym auta.

Trzeba jednak pamiętać o bardzo ważnej zasadzie: nawet wyraźne wyłączenie rękojmi może być bezskuteczne, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę.

Oznacza to, że sprzedawca nie może świadomie ukryć poważnego problemu, wpisać do umowy wyłączenia rękojmi, a następnie twierdzić, że kupujący nie ma żadnych praw.

Podstępne zatajenie wady a zapis o stanie technicznym pojazdu

Podstępne zatajenie wady to jedna z najważniejszych kwestii w sporach dotyczących wad ukrytych samochodu.

Chodzi o sytuacje, w których sprzedawca nie tylko nie informuje o wadzie, ale zachowuje się w sposób zmierzający do ukrycia rzeczywistego stanu pojazdu. Może to polegać na przemilczeniu znanego problemu, przedstawieniu auta jako bezwypadkowego mimo wcześniejszych poważnych uszkodzeń, ukryciu błędów, manipulacji przy liczniku albo wykonaniu prowizorycznej naprawy po to, aby problem nie wyszedł podczas sprzedaży.

Przykład: jeżeli w samochodzie były aktywowane poduszki powietrzne, ale zamiast ich prawidłowej wymiany zastosowano rozwiązania maskujące problem, trudno wymagać od kupującego, aby wykrył taką okoliczność podczas zwykłych oględzin. To nie jest sytuacja, w której można powiedzieć: „trzeba było lepiej sprawdzić auto”.

W takich sprawach liczy się realny przebieg sprzedaży, zachowanie sprzedawcy oraz to, czy wada została ujawniona w sposób uczciwy i zrozumiały.

A co, jeżeli kupujący mógł sprawdzić samochód dokładniej?

To bardzo częsty argument sprzedawców: „kupujący mógł pojechać do serwisu”, „mógł zabrać rzeczoznawcę”, „mógł lepiej sprawdzić auto”.

Taki argument może mieć znaczenie w konkretnych okolicznościach, ale nie przesądza automatycznie sprawy. Przepisy nie wymagają od kupującego, aby przed zakupem rozebrał samochód na części albo przeprowadzał specjalistyczną diagnostykę każdego elementu.

Kupujący powinien zachować rozsądną staranność, ale czym innym jest zwykłe obejrzenie auta, a czym innym wykrycie ukrytej wady konstrukcyjnej, elektronicznej albo powypadkowej.

Dlatego w praktyce trzeba zawsze ocenić:

• jaki był charakter wady,
• czy wada była widoczna,
• czy kupujący miał realną możliwość jej wykrycia,
• czy sprzedawca o niej wiedział,
• czy sprzedawca składał zapewnienia o stanie auta,
• czy treść ogłoszenia była zgodna z rzeczywistością,
• czy wada istniała już w chwili sprzedaży albo wynikała z wcześniejszej przyczyny.

Co powinien zrobić kupujący, gdy po zakupie wykryje wadę auta?

Kupujący nie powinien poprzestawać na rozmowie telefonicznej ze sprzedawcą. W sporach o rękojmię liczą się dowody, terminy i sposób sformułowania roszczeń.

Najlepiej działać według kilku kroków.

1. Zabezpiecz ogłoszenie i korespondencję

Jeżeli ogłoszenie nadal jest dostępne, warto je zapisać, zrobić zrzuty ekranu i zabezpieczyć zdjęcia. To samo dotyczy wiadomości SMS, e-maili, rozmów przez komunikatory i wszelkich zapewnień sprzedawcy.

Szczególnie ważne są sformułowania typu:

• „auto bezwypadkowe”,
• „stan bardzo dobry”,
• „bez wkładu finansowego”,
• „wszystko sprawne”,
• „oryginalny przebieg”,
• „serwisowany na bieżąco”.

2. Nie naprawiaj auta bez dokumentacji

Szybka naprawa może być zrozumiała, zwłaszcza gdy samochód jest potrzebny na co dzień. Problem w tym, że naprawa bez wcześniejszego udokumentowania usterki może utrudnić późniejsze wykazanie, co faktycznie było wadą i jaka była jej przyczyna.

Warto najpierw wykonać diagnostykę, zdjęcia, nagrania, protokół z warsztatu albo opinię rzeczoznawcy.

3. Ustal, na czym polega wada

Samo stwierdzenie „auto się zepsuło” zwykle nie wystarczy. Trzeba ustalić, jaki element jest wadliwy, jakie są objawy, jaka jest przyczyna problemu i czy mogła istnieć już w chwili sprzedaży.

To szczególnie ważne przy wadach silnika, skrzyni biegów, układu napędowego, elektroniki i wcześniejszych naprawach powypadkowych.

4. Zgłoś wadę sprzedawcy na piśmie

Zgłoszenie powinno być konkretne. Warto wskazać:

• datę zakupu pojazdu,
• datę ujawnienia wady,
• opis wady,
• dotychczasowe ustalenia diagnostyczne,
• żądanie kupującego,
• termin na odpowiedź.

W zależności od sprawy kupujący może żądać między innymi obniżenia ceny, naprawy albo odstąpienia od umowy, jeżeli wada jest istotna i spełnione są przesłanki prawne.

Co powinien zrobić sprzedawca, żeby uniknąć sporu o rękojmię?

Z perspektywy sprzedawcy najgorszym rozwiązaniem jest korzystanie z ogólnego wzoru umowy i zakładanie, że jedno zdanie załatwia wszystko.

Jeżeli sprzedawca wie o wadach samochodu, powinien je wyraźnie ujawnić. Najlepiej zrobić to w sposób, który można później wykazać: w ogłoszeniu, wiadomościach, protokole albo samej umowie.

Zamiast pisać wyłącznie „kupujący zapoznał się ze stanem technicznym pojazdu”, lepiej wskazać konkretnie, o czym kupujący został poinformowany.

Przykład dobrego zapisu dowodowego:

„Sprzedawca poinformował kupującego, że pojazd posiada uszkodzenie lewego progu, niesprawny czujnik parkowania oraz wyciek oleju w okolicy silnika. Kupujący potwierdza, że został poinformowany o powyższych wadach przed zawarciem umowy.”

Taki zapis jest znacznie bardziej konkretny niż ogólna formułka o stanie technicznym. Nie daje oczywiście gwarancji braku sporu, ale lepiej pokazuje, co rzeczywiście zostało ujawnione przy sprzedaży.

Najczęstsze błędy kupujących

Kupujący często osłabiają swoją pozycję nie dlatego, że nie mają racji, ale dlatego, że działają zbyt szybko albo zbyt chaotycznie.

Do najczęstszych błędów należą:

• brak zabezpieczenia ogłoszenia,
• prowadzenie rozmów wyłącznie telefonicznie,
• naprawa pojazdu bez dokumentacji,
• brak diagnostyki,
• zbyt ogólne zgłoszenie wady,
• brak wskazania konkretnego żądania,
• powoływanie się wyłącznie na własne przekonanie,
• zbyt późna reakcja po ujawnieniu problemu.

W sprawach o wady ukryte samochodu dokumenty i dowody są często ważniejsze niż emocje. Im lepiej kupujący pokaże, co kupił, co obiecywał sprzedawca i jaka wada ujawniła się po zakupie, tym łatwiej ocenić zasadność roszczeń.

Najczęstsze błędy sprzedawców

Sprzedawcy również popełniają błędy, które później utrudniają obronę przed roszczeniami. Najczęściej polegają one na tym, że sprzedawca:

• używa ogólnego wzoru umowy bez opisania konkretnych wad,
• nie zachowuje korespondencji z kupującym,
• nie dokumentuje stanu pojazdu,
• składa zbyt daleko idące zapewnienia w ogłoszeniu,
• wpisuje „stan bardzo dobry”, mimo że zna problemy auta,
• liczy na to, że ogólna formułka wyłączy całą odpowiedzialność,
• nie odpowiada rzeczowo na reklamację kupującego.

Jeżeli sprzedawca chce ograniczyć ryzyko sporu, powinien przede wszystkim rzetelnie opisać stan pojazdu i udokumentować, o czym poinformował kupującego.

Czy warto wpisywać w umowie konkretne wady pojazdu?

Tak. To często najlepsze rozwiązanie dla obu stron.

Dla sprzedawcy jest to dowód, że ujawnił określone problemy przed zawarciem umowy. Dla kupującego jest to jasna informacja, jaki stan pojazdu akceptuje i które usterki zostały uwzględnione w cenie.

Ogólny zapis o zapoznaniu się ze stanem technicznym pojazdu jest zbyt szeroki i mało precyzyjny. Znacznie lepiej wpisać konkretne informacje, na przykład:

• pojazd po naprawie blacharskiej lewego boku,
• niesprawna klimatyzacja,
• widoczna korozja progów,
• wyciek z okolicy skrzyni biegów,
• uszkodzony czujnik ABS,
• brak dokumentacji serwisowej,
• informacja o wcześniejszej kolizji.

Im bardziej konkretny opis, tym mniejsze pole do późniejszego sporu.

Podsumowanie: czy „kupujący zapoznał się ze stanem technicznym pojazdu” chroni sprzedawcę?

Sam zapis „kupujący zapoznał się ze stanem technicznym pojazdu” nie oznacza automatycznie, że rękojmia została wyłączona. Nie oznacza też, że kupujący wiedział o każdej wadzie samochodu.

Taki zapis najczęściej potwierdza jedynie, że kupujący obejrzał auto i znał jego stan w takim zakresie, w jakim został on ujawniony albo był możliwy do stwierdzenia przy zwykłych oględzinach.

W sporze o wadę samochodu kluczowe znaczenie ma to:

• jaka wada się ujawniła,
• czy wada istniała już w chwili sprzedaży albo wynikała z wcześniejszej przyczyny,
• czy kupujący wiedział o tej konkretnej wadzie,
• czy sprzedawca wadę ujawnił,
• czy wada była możliwa do wykrycia przy zwykłych oględzinach,
• czy sprzedawca składał zapewnienia o stanie pojazdu,
• czy rękojmia została rzeczywiście wyraźnie i skutecznie wyłączona,
• czy nie doszło do podstępnego zatajenia wady.

W praktyce nie wygrywa ten, kto pokaże jeden podpis pod gotowym wzorem umowy. Wygrywa ten, kto potrafi wykazać, co naprawdę zostało ujawnione przy sprzedaży, a co zostało przemilczane.